Dịch thuật tiếng Nhật

Gần đây, thể loại sách kinh tế, kinh doanh, đạo đức làm người, nuôi dạy con, ehon từ Nhật Bản nở rộ.

Riêng tác giả Inamori Kazuo - nhà kinh doanh tài ba hàng đầu của Nhật - đã có ít nhất bốn đầu sách được các NXB Việt Nam mua tác quyền. Phong trào nuôi con kiểu Nhật cũng góp phần làm mảng sách nuôi dạy con phong phú hơn.

Các NXB nhanh nhạy cho ra đời các bản dịch của những dịch giả vốn có kinh nghiệm nuôi dạy con nhỏ ngay tại Nhật. Gần đây nhất, Sổ tay giáo dục gia đình Nhật Bản (Nguyễn Quốc Vương dịch) lại làm nóng thị trường sách Việt Nam dù cuốn sách này không được phát hành với mục đích thương mại theo yêu cầu của phía Nhật Bản (ra đời nhờ kêu gọi gây quỹ từ cộng đồng).

Thiện ý này đã tạo điều kiện cho ít nhất 5.000 gia đình có con nhỏ tại Việt Nam được tiếp xúc với những kiến thức căn bản trong việc dạy con một cách tổng hợp. Trong mảng sách dạy tiếng Nhật, NXB Trẻ đã đầu tư đúng đắn khi mua tác quyền bộ sách Minna no Nihongo - bộ giáo trình chủ chốt tại các trường dạy tiếng Nhật, giúp người học tiếng Nhật, chủ yếu là học sinh, sinh viên - được sử dụng sách gốc với giá cả phù hợp.

Dịch thuật tiếng Hàn



Đây chính là bài học vỡ lòng về tác quyền dễ hiểu nhất dành cho người sử dụng sách. Không thể không nhắc đến vai trò của Quỹ Giao lưu quốc tế Nhật Bản (Japan Foundation) trong việc hỗ trợ xuất bản các ấn phẩm Nhật Bản thông qua chương trình tài trợ xuất bản hằng năm. Nhờ đó mà các ấn phẩm dịch ra đời với chất lượng tốt hơn, số bản in cũng nhiều hơn, tạo điều kiện cho sách đến tay nhiều người đọc hơn.

Vài mong mỏi cho giới làm sách

Tuy thế, vẫn còn một số vấn đề cần thay đổi thông qua sự liên kết của những người làm sách để tạo nên một môi trường chuyên nghiệp hơn, ít nhất với mảng sách tiếng Nhật. Thứ nhất, việc dịch qua ngôn ngữ trung gian rất dễ khiến đi từ một cái sai này sang một cái sai khác.

Bằng sự chân thành, với tư cách một độc giả yêu mến sách Nhật và với tư cách dịch giả muốn truyền tải đúng đắn đến người đọc qua những quyển sách dịch đạt tiêu chuẩn tối thiểu là “tín”, người viết bài mong muốn các NXB và các dịch giả tiếng Nhật có sự kiên định trong việc không dùng ngôn ngữ trung gian.

Thị trường sách dịch tuy đã có một số ấn phẩm có giá trị không được dịch từ nguyên bản tiếng Nhật mà qua ngôn ngữ trung gian như Pháp, Anh, nhưng đó là lệ của một số dịch giả tên tuổi, kỳ cựu với trình độ uyên bác, kinh nghiệm dày dạn và quan trọng nhất là giỏi tiếng mẹ đẻ.

Dịch thuật tiếng Nhật


Đối với Việt Uy Tín, một nhân viên dịch thuật tiếng Nhật không chỉ phải có năng lực Nhật ngữ mà còn phải có sự am hiểu sâu rộng về văn hóa và con người Nhật Bản. Để có bản dịch thành công và làm hài lòng khách hàng, dịch thuật viên phải hiểu rõ được người Nhật muốn gì? Thích gì? Và ghét gì? Ngôn ngữ cũng là một thành phần của văn hóa. Người Nhật thể hiện văn hóa ngay trên ngôn ngữ của họ. Nhân viên tại Việt Uy Tín luôn phải cam kết bảo mật được những tài liệu dịch thuật của khách hàng. Nhờ vào những tiêu chí tuyển chọn khắt khe, cho đến nay, Việt Uy Tín tự hào có đội ngũ biên dịch viên đông đảo cùng với đội ngũ cộng tác viên là các chuyên gia, giảng viên ngôn ngữ đã và đang giảng dạy, làm việc tại các cơ quan chính quyền, Đại sứ quán, Lãnh sự quán Nhật Bản và các trường Đại Học trên cả nước.

Thứ hai, cần sự thống nhất trong việc trình bày văn bản dịch. Ta dễ dàng bắt gặp sự không thống nhất trong việc trình bày các tên riêng, địa danh của Nhật trong các ấn phẩm liên quan, thậm chí xảy ra trong các quyển sách khác nhau của cùng một NXB.

Ví dụ địa danh Tokyo có sách viết Tô-ki-ô, Tòkyò hay Tôkyô, hoặc Đông Kinh, gây bất tiện cho tra cứu đối với những ấn phẩm có nội dung học thuật, nghiên cứu. Rất nên có một hội/nhóm chuyên môn về Nhật Bản, liên kết các NXB, các tổ chức học thuật có uy tín để đưa ra những quy chuẩn thống nhất, đồng thời là nơi để các dịch giả, biên tập viên tham khảo khi làm những ấn phẩm liên quan đến Nhật Bản.

Thứ ba, với các tác phẩm văn học - loại cần thời gian đọc sâu để từ đó chọn lọc từ ngữ, chăm chút bản dịch, việc NXB ưu tiên yếu tố thời gian để đáp ứng yêu cầu nhanh của thị trường sẽ gây khó khăn cho dịch giả, nhất là do văn học Nhật Bản vốn nổi tiếng sâu sắc, đòi hỏi một bản dịch không chỉ đạt độ “tín” cần thiết mà còn là độ “nhã” lý tưởng.

Những mong giới làm sách Việt Nam vạch ra cho mình con đường dài vững chắc, chung bước nâng cao tri thức độc giả Việt Nam, tránh con đường “ăn xổi ở thì” chỉ có bề nổi, không bề sâu

Hãng điện tử Nhật Bản NEC vừa chế tạo thành công người máy dịch, nghe, nói đầu tiên trên thế giới Những nguời máy dịch, trong đó có việc phiên dịch tiếng chó hoặc mèo đã đuợc chế tạo từ lâu ở Nhật Bản, nhưng nội dung dịch thuật không đuợc chuyển thành tiếng nói mà thể hiện đưới dạng chữ viết trên màn hình gắn vào nguời máy.


Dịch thuật tiếng Nhật


Sản phẩm mới của NEC là một sự đột phá trong lĩnh vực này vì nguời máy phiên dịch mới này có khả năng tái tạo nội dung cần dịch bằng lời nói. Vốn ngôn ngữ tiếng Anh của nguời máy phiên dich vào khoảng 25.000 từ, trong khi vốn tiếng ’’mẹ đẻ’’ là tiếng Nhật của nó gần gấp hai lần vốn tiếng Anh. Nguời máy có hình dáng giống con lật đật này có khả năng dịch từ tiếng Anh sang tiếng Nhật Bản và ngược lại. Đặc biệt nó có khả năng phân biệt đuợc giọng nói của hàng nghìn nguời khác nhau và dư sức hoàn thành nhiệm vụ của mình ngay trong truờng hợp phải nghe dịch từ những nguời nói âm lơ lớ rất khó nghe.

Sai sót trong dịch thuật ồn ào rồi cũng nguội quanh một số cuốn tiểu thuyết. Sai sót chữ nghĩa trên báo chí thấy hằng ngày, nói mãi cũng chỉ như đá ném ao bèo.

Sai sót dịch thuật ngữ khoa học phổ thông trong sách báo chịu chung sự thờ ơ và lơ đãng ấy. Tất cả có thể làm hỏng một thế hệ đọc sách và nguy hiểm hơn, gây hại cho tính chính xác của khoa học.

Việt Nam đang thiếu nghiêm trọng các bộ từ điển bách khoa, sách tra cứu tham khảo chuẩn mực, hữu ích cho đại chúng và trẻ em trên bước khởi đầu tìm hiểu khoa học - Ảnh: Thuận Thắng

Các bạn từng nghe đến loài cá voi sát thủ chưa? Cứ nghe cái tên này thì chắc rất nhiều người là nạn nhân của nó. Nhưng tìm mãi trên báo mạng và sách vở, gần như không thấy nói gã “sát thủ” (*) ấy ăn thịt người, mà chỉ chuyên ăn thịt các loài cá khác, kiểu như “cá voi sát thủ xé xác cá mập” hay “cá voi sát thủ săn sư tử biển”...

Quả là thiên vị và bất công: đây là loài duy nhất được phong danh xưng “sát thủ”, mặc dù nó không ăn thịt người (trừ vài trường hợp cá biệt), trong khi bao nhiêu loài cá dữ ăn thịt người lại không đạt được “tước hiệu” đình đám ấy. Thật chẳng khác nào phong danh hiệu đại kiện tướng cờ vua cho một người thỉnh thoảng mới chơi vài nước cờ đơn giản.

Tùm lum thuật ngữ

Những sai sót, thiếu thống nhất như vậy trong sách báo phổ thông nói chung, trong văn bản quản lý và sách khoa học cho trẻ em nói riêng lâu nay dường như chưa được mấy ai để ý. Hoặc có thể không có người biết để chỉ ra cái sai và hầu như không có ai làm công việc tỉ mỉ, mất công là định danh tiếng Việt cho các loài, chi, họ, bộ... sinh vật trên thế giới sao cho thành hệ thống nhất quán, giảm hết mức sự trùng lặp và thiếu chính xác, làm chỗ dựa cho người dịch.